మేడారం గిరిజన పూజారుల (వడ్డెలు) వంశవృక్షం
జాతర జరిగే నాలుగు రోజులు పూజారులు అత్యంత కఠినమైన నియమాలు పాటిస్తారు. అమ్మవారు గద్దెపైకి చేరే వరకు ప్రధాన పూజారులు ఆహారం తీసుకోరు.
దేవత పూజారులు (వంశం) ప్రాంతం
సమ్మక్క సిద్ధబోయిన వంశీయులు మేడారం
సారలమ్మ కొక్కెర వంశీయులు కన్నెపల్లి
గోవిందరాజు దుబ్బాక వంశీయులు కొండాయి
పగిడిద్ద రాజు పెనక వంశీయులు పూనుగొండ్ల (కొత్తగూడెం జిల్లా)
పూజారుల బాధ్యతలు
సిద్ధబోయిన వంశం: వీరు చిలుకలగుట్ట నుంచి సమ్మక్క భరిణెను తెస్తారు. జాతర అంతా వీరి పర్యవేక్షణలోనే జరుగుతుంది.
కొక్కెర వంశం: సారలమ్మ పూజా కార్యక్రమాలను వీరు నిర్వహిస్తారు.
పూజారుల దీక్ష.. నియమాలు
జాతర జరిగే నాలుగు రోజులు పూజారులు అత్యంత కఠినమైన నియమాలు పాటిస్తారు. అమ్మవారు గద్దెపైకి చేరే వరకు ప్రధాన పూజారులు ఆహారం తీసుకోరు. అంతేకాకుండా కొన్ని కీలక ఘట్టాల్లో పూజారులు ఎవరితోనూ మాట్లాడరు. కేవలం సంజ్ఞల ద్వారా లేదా వారి గిరిజన భాషలోని సంకేతాల ద్వారా మాత్రమే సమాచారం మార్పిడి చేసుకుంటారు. జాతర సమయంలో వారు తమ కుటుంబ సభ్యులకు కూడా దూరంగా ఉంటారు. ఈ నాలుగు రోజులే కాకుండా ఈ వంశీయులు జాతర ప్రారంభానికి నెల రోజుల ముందే కఠినమైన దీక్ష చేపడతారు. మాంసాహారానికి దూరంగా ఉండి, కేవలం అడవిలో లభించే పండ్లు మాత్రమే తింటూ నియమబద్ధంగా ఉంటారు.
వడ్డెలు.. వంశాలు
మేడారం జాతరలో పూజా కార్యక్రమాలు నిర్వహించే హక్కు కొన్ని నిర్దిష్టమైన కోయ గిరిజన వంశాలకు మాత్రమే ఉంటుంది. వీరిని ‘వడ్డెలు’ అని పిలుస్తారు. ప్రతి దేవతకు ఒక ప్రత్యేక వంశం, వారిదైన ఒక ‘గొట్టు’ (కులం/తెగ గుర్తు) మరియు ప్రత్యేక బాధ్యతలు ఉంటాయి. వంశాల వారీగా పూజల వివరాలు ఇలా ఉన్నాయి.
సిద్ధబోయిన వంశం (సమ్మక్క పూజారులు)
సమ్మక్క తల్లికి ప్రధాన పూజారులుగా సిద్ధబోయిన వంశీయులు వ్యవహరిస్తారు. చిలుకలగుట్ట నుంచి సమ్మక్క భరిణెను తీసుకురావడం, గద్దెపై ప్రతిష్ఠించడం, జాతర ముగిశాక తిరిగి వనప్రవేశం చేయించడం వీరి ప్రధాన బాధ్యత. వీరు జాతరలో అత్యంత కీలకమైన వారు. సమ్మక్కను తీసుకువచ్చే సమయంలో ప్రధాన పూజారి పూనకంతో అడవి నుంచి పరుగెత్తుకుంటూ వస్తారు.
కొక్కెర వంశం (సారలమ్మ పూజారులు)
సారలమ్మకు కొక్కెర వంశీయులు పూజలు నిర్వహిస్తారు. వీరి నివాసం ప్రధానంగా కన్నెపల్లి. జాతర మొదటి రోజున సారలమ్మను కన్నెపల్లి నుంచి మేడారం గద్దెల వరకు తీసుకురావడం వీరి విధి. సారలమ్మను ఒక చిన్న వెదురు బుట్టలో (సిద్ద) ఉంచి, అత్యంత భక్తితో ఊరేగింపుగా తీసుకువస్తారు.
పెనక వంశం (పగిడిద్ద రాజు పూజారులు)
సమ్మక్క భర్త అయిన పగిడిద్ద రాజుకు పెనక వంశీయులు పూజలు చేస్తారు. వీరు మహబూబాబాద్ జిల్లాలోని పూనుగొండ్ల ప్రాంతానికి చెందినవారు. పగిడిద్ద రాజు చిహ్నాలను (పెట్టె, ఆభరణాలు) కాలినడకన మేడారానికి తీసుకువస్తారు. వీరు మేడారానికి చేరుకున్నప్పుడే ‘అల్లుడు’ గోవిందరాజు ఎదురెళ్లి మామగారైన పగిడిద్ద రాజుకు స్వాగతం పలుకుతారు.
దుబ్బాక వంశం (గోవిందరాజు పూజారులు)
సారలమ్మ భర్త అయిన గోవిందరాజుకు దుబ్బాక వంశీయులు పూజలు నిర్వహిస్తారు. వీరు కొండాయి ప్రాంతం నుంచి వస్తారు. గోవిందరాజు చిహ్నాలను గద్దెపైకి తీసుకురావడం.
గొట్టు (తెగ గుర్తు/వంశ గుర్తులు)
గిరిజన సాంప్రదాయంలో ‘గొట్టు’ అంటే వారి వంశ మూలాలను తెలిపే ఒక గుర్తు లేదా పవిత్ర నామం. వీరంతా కోయ తెగకు చెందిన వారు. కోయల్లో వేర్వేరు వంశాలు ఉంటాయి ఒకే 'గొట్టు' లేదా ఒకే వంశం ఉన్నవారు ఒకరినొకరు అన్నదమ్ములుగా భావిస్తారు. వారి మధ్య వివాహ సంబంధాలు ఉండవు. సమ్మక్క (సిద్ధబోయిన వంశం), పగిడిద్ద రాజు (పెనక వంశం) వేర్వేరు వంశాల వారు కాబట్టి వారికి వివాహం జరిగింది.
పూజారుల జీవనశైలి
జాతర రావడానికి నెల రోజుల ముందే ఈ వంశాల వారు దీక్ష చేపడతారు. వీరు అడవిలో ప్రత్యేకంగా నిర్మించిన కుటీరాల్లో ఉంటారు. జాతర సమయంలో జిల్లా యంత్రాంగం, మంత్రులు అందరూ ఈ పూజారుల సలహాల మేరకే కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తారు. ప్రొటోకాల్ ప్రకారం వీరికి అత్యంత గౌరవం లభిస్తుంది. ఈ పూజా హక్కులు కేవలం పురుషులకు, అది కూడా ఆయా వంశాల్లో పుట్టిన వారికే దక్కుతాయి. ఒకవేళ ప్రధాన పూజారి చనిపోతే, ఆ వంశంలోని తర్వాతి వారసుడికి ఆ బాధ్యత బదిలీ అవుతుంది. పూజారులు దేవతలను తీసుకువచ్చేటప్పుడు వారి కాళ్లకు చెప్పులు ఉండవు, దారిలో ఎక్కడా కూర్చోరు. అది వారి వంశాచారం.
