సమ్మక్క-సారలమ్మ వీరగాథల ‘పటం కథ’
మేడారం జాతరలో ‘పటం’ కథ చెప్పడం అనేది అత్యంత అరుదైన, అద్భుతమైన చారిత్రక ప్రాధాన్యత కలిగిన ఘట్టం. ఇది కేవలం ఒక పాట కాదు, సమ్మక్క-సారలమ్మల వీరగాథను తరతరాలకు చేరవేసే ఒక ‘మౌఖిక గ్రంథం’.
మేడారం జాతరలో ‘పటం’ కథ చెప్పడం అనేది అత్యంత అరుదైన, అద్భుతమైన చారిత్రక ప్రాధాన్యత కలిగిన ఘట్టం. ఇది కేవలం ఒక పాట కాదు, సమ్మక్క-సారలమ్మల వీరగాథను తరతరాలకు చేరవేసే ఒక ‘మౌఖిక గ్రంథం’. సాధారణంగా గిరిజన సంస్కృతిలో చరిత్రను పుస్తకాల్లో రాయరు. వారు తమ పూర్వీకుల గాథలను చిత్రాల రూపంలో గీసి, వాటిని వివరిస్తూ పాటలు పాడతారు. ఇది ఒక పొడవైన వస్త్రంపై సమ్మక్క జననం నుండి ఆమె అదృశ్యం అయ్యే వరకు జరిగిన ఘట్టాలను రంగు రంగుల చిత్రాలుగా గీసిన ఒక స్క్రోల్. ఈ పటాన్ని ప్రదర్శిస్తూ, డోలు వాయిద్యాల మధ్య, కోయ భాష మరియు తెలుగు మిశ్రమంతో వీరగాథను పాటగా పాడుతారు. దీనిని ‘పటాల వారు’ లేదా ‘కాకి పడిగెల వారు’ అని పిలిచే ఒక ప్రత్యేక తెగ వారు పాడుతారు. వీరు గిరిజన పూజారుల (వడ్డెల) వంశ చరిత్రను, దేవతల పుట్టుపూర్వోత్తరాలను వర్ణిస్తారు. వీరు కూడా వంశపారంపర్యంగానే ఈ విద్యను నేర్చుకుంటారు.
పటంలో ప్రధాన ఘట్టాలు
ఈ పాటలో సమ్మక్క జీవితంలోని కీలక ఘట్టాలను అత్యంత భావోద్వేగంతో వివరిస్తారు. సమ్మక్క పులి గుహలో దొరకడం గురించి ప్రముఖంగా చెప్తారు. కాకతీయులు పన్నుల కోసం వేధించడం, గిరిజన గ్రామాలు కరువుతో అల్లాడటం వివరిస్తారు. జంపన్న వాగులో దూకిన దృశ్యాలను కళ్లకు కట్టినట్టు వివరిస్తారు. సమ్మక్క శత్రువుల తలలు నరుకుతూ రణచండిలా మారిన తీరును చెప్తుంటే గిరిజనుల రోమాలు నిక్కబొడుచుకుంటాయి. ఆగ్రహంతో రగిలిపోతారు. గాయపడిన సమ్మక్క కుంకుమ భరిణెగా మారి చిలుకలగుట్టపై అదృశ్యమవ్వడంతో వింటున్న వాళ్లంతా కన్నీళ్లు పెట్టుకుంటారు. అయితే, అక్షరాస్యత లేని కాలంలో గిరిజన చరిత్ర మరుగున పడిపోకుండా ఉండటానికి ఈ ‘పటం’ కథలే ఆధారమయ్యాయి. జాతర సమయంలో ఈ కథ వింటున్నప్పుడు భక్తులకు ఒళ్లు పులకరిస్తుంది. చాలా మంది భక్తులు ఈ కథ వింటూనే పూనకంలోకి వెళ్తారు. గిరిజన యువతకు తమ జాతి గొప్పతనాన్ని, తమ దేవతల త్యాగాలను తెలియజేయడానికి ఇది ఒక విద్యా సాధనంగా పనిచేస్తున్నది.
ఎప్పుడు పాడతారు?
జాతర ప్రారంభానికి కొన్ని రోజుల ముందు నుంచే మేడారం పరిసర గ్రామాల్లో, పూజారుల ఇళ్ల వద్ద ఈ పటం ప్రదర్శనలు జరుగుతాయి. జాతర ముగిసిన తర్వాత కూడా కొన్ని ప్రత్యేక సందర్భాల్లో ఈ గానం నిర్వహిస్తారు. ఈ పటంలో వాడే రంగులు కూడా ప్రకృతి సిద్ధంగా అడవిలోని ఆకులు, వేర్లు, రాళ్లతో తయారు చేసినవి కావడం విశేషం.
సమ్మక్క-సారలమ్మ నాయకో!
మేడారం జాతరలో కోయ భాష వినిపించినప్పుడు అది కేవలం సంభాషణలా కాకుండా ఒక మంత్రోచ్ఛారణలా ఉంటుంది. జాతరలో పూజారులు, భక్తులు ఉపయోగించే కొన్ని ప్రత్యేక పదాలు, వాటి అర్థాలు ఇలా ఉన్నాయి
తల్లే: తల్లి అని అర్థం. భక్తులందరూ సమ్మక్కను ‘సమ్మక్క తల్లే’ అని పిలుస్తారు.
నాయకో: నాయకురాలు లేదా దేవత అని అర్థం. జాతరలో ఎక్కువగా వినిపించే నినాదం.. ’సమ్మక్క-సారలమ్మ నాయకో’.
యవ్వ: తల్లి లేదా అవ్వ అని అర్థం. దేవతలను అత్యంత సాన్నిహిత్యంతో పిలవడానికి ఈ పదాన్ని ఉపయోగిస్తారు.
పెన్నూ: కోయ భాషలో 'పెన్నూ' అంటే దేవుడు లేదా శక్తి అని అర్థం. వన దేవతలను 'వన పెన్నూ' అని పిలుస్తారు.
జాతర పదాలు
వడ్డె : పూజారి అని అర్థం. మేడారంలో పూజలు చేసే వారిని వడ్డెలు అంటారు.
సిద్ద : దేవతల గుర్తులను (కుంకుమ భరిణె, ఆభరణాలు) ఉంచే పవిత్రమైన వెదురు బుట్ట.
గొట్టు : వంశం లేదా తెగ గుర్తు. ఇది వారి సామాజిక విభాగాన్ని సూచిస్తుంది.
పొలి: బలి ఇచ్చిన తర్వాత చల్లే పవిత్రమైన అన్నం.
కొమ్ము : జంతువుల కొమ్ములతో చేసే వాయిద్యం.
సాధారణంగా వినిపించే పదాలు
వెళ్ల: ‘వెళ్లు’ లేదా ‘రా’ అని సందర్భాన్ని బట్టి వాడతారు.
తుండా: చూడు అని అర్థం. ‘తల్లిని చూడు’ అని చెప్పడానికి వాడతారు.
లోతా: ఇల్లు అని అర్థం. దేవతలను తమ ఇంటికి రమ్మని కోరినప్పుడు ఈ పదాన్ని ఉపయోగిస్తారు.
మొక్కు: కోరిక తీరిన తర్వాత చెల్లించే కానుక.
కోయ భాషా పాటలు (జానపద గాథలు)
జాతరలో వడ్డెలు లేదా పటాల వారు పాడేటప్పుడు కొన్ని పదాలు పదే పదే వినిపిస్తాయి:
సమ్మక్క యవ్వా... మమ్మే కవచ్చావా: అంటే: సమ్మక్క తల్లీ... మమ్మల్ని కాపాడుతావా / రక్షిస్తావా అని అర్థం).
(కోయ భాషకు లిపి లేదు. అంటే మాటల ద్వారా, పాటల ద్వారా ఒక తరం నుండి మరో తరానికి అందుతుంది. జాతరలో పూజారులు చదివే మంత్రాలు కూడా చాలా వరకు కోయ భాషలోనే ఉంటాయి, ఇవి చాలా రహస్యంగా ఉంచుతారు)
