కశ్మీర్ కోసం పాక్ ఎందుకంత పరితపిస్తోంది?

దిశ, వెబ్‌డెస్క్: భారత్-పాకిస్థాన్ (India-Pakistan) మధ్య దశాబ్దాలుగా కొనసాగుతున్న కశ్మీర్ వివాదం మరోసారి అంతర్జాతీయ దృష్టిని ఆకర్షించింది. 2025 మే 7న భారత సైన్యం పాకిస్థాన్, పాక్ ఆక్రమిత కశ్మీర్ (POK)లోని తొమ్మిది ఉగ్రవాద స్థావరాలపై ఆపరేషన్ సిందూర్ (Operation Sindoor) పేరుతో దాడులు చేసింది. ఈ దాడుల్లో 100 మందికి పైగా ఉగ్రవాదులు హతమైనట్లు భారత రక్షణ శాఖ తెలిపింది. ఏప్రిల్ 22న కశ్మీర్‌లోని పహల్గామ్‌లో జరిగిన ఉగ్రదాడికి (Pahalgam Terror Attack) ప్రతీకారంగా ఇండియన్ ఆర్మీ చేసిన ఆపరేషన్ సిందూర్ పై సర్వత్రా హర్షాతిరేకాలు వ్యక్తమయ్యాయి. పాకిస్థాన్‌కు అనుబంధించిన ఉగ్రవాద సంస్థలైన లష్కర్-ఎ-తొయిబా (LeT) మరియు జైష్-ఎ-మహమ్మద్ (JeM) సంస్థలకు చెందిన ఉగ్రవాదులు హతమయ్యారు. ఈ సంఘటన మరోసారి కశ్మీర్ వివాదాన్ని రగిలించింది. కశ్మీర్ కోసం పాకిస్థాన్ ఎందుకు పరితపిస్తుంది? ఈ వివాదం ఎందుకు యుద్ధాలకు దారితీస్తోంది?

కశ్మీర్ వివాదం: చారిత్రక నేపథ్యం

1947లో బ్రిటిష్ భారతదేశ విభజనతో కశ్మీర్ సమస్య ఆరంభమైంది. ఈ విభజన హిందూ బహుళ భారతదేశం, ముస్లిం బహుళ పాకిస్థాన్‌గా రెండు దేశాలను సృష్టించింది. జమ్మూ కశ్మీర్ రాష్ట్రంలో ముస్లిం జనాభా ఎక్కువగా ఉండేది. ఆ రాష్ట్రాన్ని హిందూ రాజైన మహారాజా హరిసింగ్ (Maharaja Harisingh) పాలించారు. మహారాజా స్వాతంత్ర్యం కోరుకున్నారు, కానీ 1947 అక్టోబరులో పాకిస్థాన్ నుంచి వచ్చిన తెగల దళాలు కశ్మీర్‌పై దాడి చేశాయి. దీంతో హరి సింగ్ భారత్ సహాయం కోరారు. కశ్మీర్‌ను భారత్‌లో విలీనం చేయడానికి అంగీకరించారు. ఇది 1947-48లో మొదటి భారత-పాకిస్థాన్ యుద్ధానికి దారితీసింది. 1949లో ఐక్యరాష్ట్రాల సమావేశంలో సంధి ఒప్పందం ద్వారా సీజ్‌ఫైర్ లైన్ (CFL) ఏర్పాటైంది. దీనిని తర్వాత 1972 సిమ్లా ఒప్పందంలో లైన్ ఆఫ్ కంట్రోల్ (LoC)గా పేరు మార్చారు.

అందుకే కశ్మీర్ తమదని, ఎప్పటికైనా స్వాధీనం చేసుకుంటామని పాక్ వ్యాఖ్యలు చేస్తుంటుంది. భారత్ పరిపాలనలో ఉన్న జమ్మూ కశ్మీర్‌ను పాకిస్థాన్ "భారత ఆక్రమిత కశ్మీర్"గా, అదే విధంగా పాకిస్థాన్ ఆధీనంలోని గిల్గిట్-బాల్టిస్తాన్, ఆజాద్ కశ్మీర్‌ను భారత్ "పాకిస్థాన్ ఆక్రమిత కశ్మీర్" (PoK)గా పిలుస్తుంది. చైనా కూడా అక్సాయ్ చిన్, షక్స్‌గామ్ లోయలను నియంత్రిస్తూ.. కశ్మీర్‌లో తన వాటాను కలిగి ఉంది.

పాకిస్థాన్ ఎందుకు కశ్మీర్ కోసం పరితపిస్తుంది?

పాకిస్థాన్ కశ్మీర్‌పై దావా వేయడానికి మతపరమైన సిద్ధాంతం, వ్యూహాత్మక ప్రాముఖ్యత, రాజకీయ లక్ష్యం వంటి అనేక కారణాలు ఉన్నాయి. పాకిస్థాన్ 1947లో ముస్లిం బహుళ దేశంగా ఏర్పడింది. కశ్మీర్‌లో ముస్లిం జనాభా ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల, అది పాకిస్థాన్‌లో భాగం కావాలని వారు భావిస్తారు. కశ్మీర్ హిమాలయాలలో.. భారత్, పాకిస్థాన్, చైనాల సరిహద్దులలో ఉంది. ఇది సైనిక, భౌగోళిక పరిస్థితుల దృష్ట్యా కీలకంగా ఉంది.

ఇక సింధూ నదీ వ్యవస్థ. ఇందులో జీలం, చీనాబ్, సింధూ నదులు ఉన్నాయి. ఇవన్నీ కశ్మీర్ ద్వారా ప్రవహిస్తాయి. ఈ నదులు పాకిస్థాన్ వ్యవసాయం, జలవిద్యుత్, ఆర్థిక వ్యవస్థకు జీవనాడి. 1960లో సంతకం చేసిన ఇండస్ వాటర్స్ ట్రీటీతో ఈ నీటిని ఇరు దేశాలు పంచుకుంటున్నాయి. కానీ కశ్మీర్‌ను నియంత్రించడం ద్వారా పాకిస్థాన్ ఈ నీటి వనరులపై ఎక్కువ నియంత్రణ సాధించవచ్చని ఆశిస్తుంది.

పాకిస్థాన్ ఆక్రమిత కశ్మీర్‌లోని గిల్గిట్-బాల్టిస్తాన్ ప్రాంతం చైనా-పాకిస్థాన్ ఆర్థిక కారిడార్ (CPEC)కు కీలకం. ఈ ప్రాంతం ద్వారా చైనా భారీ ఆర్థిక పెట్టుబడులు పెడుతోంది, ఇది పాకిస్థాన్‌కు ఆర్థికంగా, వ్యూహాత్మకంగా ముఖ్యమైనది. పాకిస్థాన్ కశ్మీర్ సమస్యను అంతర్జాతీయ వేదికలపై, ముఖ్యంగా ఐక్యరాష్ట్ర సమితి (UN)లో, లేవనెత్తుతూ భారత్‌పై ఒత్తిడి తెస్తుంది. 1948 UN రిజల్యూషన్‌లో పేర్కొన్న కశ్మీరీల స్వీయ నిర్ణయాధికారం (ప్లెబిసైట్) కోసం వాదిస్తుంది. దీనిని భారత్ తిరస్కరిస్తూ వస్తోంది.

పాకిస్థాన్ కశ్మీర్‌లో ఉగ్రవాద సంస్థలకు మద్దతు ఇవ్వడం ద్వారా భారత్‌పై పరోక్ష యుద్ధం (ప్రాక్సీ వార్) నడుపుతుందని భారత్ ఆరోపిస్తుంది. లష్కర్-ఎ-తొయిబా (LeT), జైష్-ఎ-మహమ్మద్ (JeM), హిజ్బుల్ ముజాహిదీన్ వంటి సంస్థలు పాకిస్థాన్ ఆధ్వర్యంలో కశ్మీర్‌లో ఉగ్రవాద కార్యకలాపాలు నిర్వహిస్తున్నాయని భారత్ పేర్కొంటోంది. ఈ వ్యూహం ద్వారా పాకిస్థాన్ కశ్మీర్‌లో అస్థిరతను సృష్టించి, భారత్‌ను ఒత్తిడిలో ఉంచుతుంది. కశ్మీర్‌ను "స్వాతంత్ర్య పోరాటం"గా చిత్రీకరించడం ద్వారా అంతర్జాతీయ మద్దతు పొందేందుకు ప్రయత్నిస్తుంది.

కశ్మీర్ కోసం జరిగిన యుద్ధాలు

కశ్మీర్ వివాదం భారత్-పాకిస్థాన్ మధ్య నాలుగు ప్రధాన యుద్ధాలకు దారితీసింది.

1947-48 యుద్ధం: పాకిస్థాన్ ఆధ్వర్యంలోని తెగల దళాలు కశ్మీర్‌పై దాడి చేయడంతో మొదటి యుద్ధం జరిగింది. భారత్ సైన్యం సహాయంతో కశ్మీర్‌లో ఎక్కువ భాగం భారత్ నియంత్రణలోకి వచ్చింది. కానీ ఒక భాగం పాకిస్థాన్ వశమైంది.

1965 యుద్ధం: పాకిస్థాన్ ఆపరేషన్ గిబ్రాల్టర్ ద్వారా కశ్మీర్‌లో తిరుగుబాటును రెచ్చగొట్టేందుకు ప్రయత్నించింది. భారత్ దీనిని ఎదుర్కొని, యుద్ధం సంధి ఒప్పందంతో ముగించింది. కానీ కశ్మీర్ సమస్య పరిష్కారం కాలేదు.

1999 కార్గిల్ యుద్ధం: పాకిస్థాన్ సైన్యం, ఉగ్రవాదులు కార్గిల్‌లోని భారత భూభాగంలోకి చొచ్చుకొని వచ్చారు. భారత్ ఆపరేషన్ విజయ్ ద్వారా ఈ భూభాగాన్ని తిరిగి స్వాధీనం చేసుకుంది. 2016 ఉరి దాడి, 2019 పుల్వామా దాడి తర్వాత భారత్ పాకిస్థాన్‌లోని ఉగ్రవాద స్థావరాలపై సర్జికల్ స్ట్రైక్స్, బాలాకోట్ వైమానిక దాడులు చేసింది.

ఇరుదేశాల మధ్య జరిగిన యుద్ధాలు, దాడులు కశ్మీర్‌ను రెండు అణ్వాయుధ శక్తుల మధ్య అత్యంత సైనికీకరణ ప్రాంతంగా మార్చాయి. భారత్ పాకిస్థాన్‌ను ఉగ్రవాదానికి మద్దతు ఇస్తుందని ఆరోపిస్తే, పాకిస్థాన్ కశ్మీరీల స్వీయ నిర్ణయాధికారాన్ని సమర్థిస్తూ భారత్‌ను ఆక్రమణదారుగా చూపించే ప్రయత్నం చేస్తుంది. కశ్మీర్‌ను నియంత్రించడం ద్వారా పాకిస్థాన్ భారత్‌పై వ్యూహాత్మక ఆధిపత్యం సాధించవచ్చని భావిస్తుంది.

కశ్మీర్ పాకిస్థాన్‌కు కేవలం భౌగోళిక లేదా రాజకీయ విషయం మాత్రమే కాదు. వారి జాతీయ గుర్తింపు, వ్యూహాత్మక లక్ష్యాలు, మరియు రాజకీయ ఆధిపత్యంతో ముడిపడి ఉంది. మతం, నీటి వనరులు, భౌగోళిక ప్రాముఖ్యత, చారిత్రక దావాలు.. కశ్మీర్‌ను పాకిస్థాన్ దృష్టిలో అత్యంత ముఖ్యమైన ప్రాంతంగా చేశాయి. అయితే, ఈ పట్టుదల భారత్-పాకిస్థాన్ మధ్య ఉద్రిక్తతలను మరింత తీవ్రతరం చేస్తోంది. దీని ఫలితంగా యుద్ధాలు, ఉగ్రవాద దాడులు, దౌత్యపరమైన ఘర్షణలు కొనసాగుతున్నాయి. శాంతియుత చర్చల ద్వారా ఈ సమస్యను పరిష్కరించుకోకపోతే, కశ్మీర్ రెండు దేశాల మధ్య మరో యుద్ధానికి కేంద్రబిందువు కావడం ఖాయమని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు.