ప్రశ్నించడం ప్రాథమిక హక్కు.. దానిని తిరస్కరిస్తే ఎలా?

ఈ చట్టం ద్వారా ప్రజలకు తమ ప్రజాప్రతినిధులను, ప్రభుత్వ యంత్రాంగాన్ని ప్రశ్నించే అధికారం లభించింది. అయితే, చట్టం అమలు యావత్తుగా ఎదుర్కొంటున్న సవాళ్లు, అడ్డంకులు దాని సామర్థ్యాన్ని చంపుతున్నాయి. స.హ.చట్టం తెచ్చిన మార్పు నిస్సందేహంగా విప్లవాత్మకమైనదే. ప్రభుత్వం యొక్క ప్రతి కార్యం, దస్త్రం, రికార్డుపై ప్రజలకు స్వామ్యం ఉందనే భావనను ఇది స్థాపించింది. ఇది ప్రజలకు కేవలం సమాచారం పొందే హక్కు మాత్రమే కాదు, పాలనా ప్రక్రియలో భాగస్వామ్యం కలిగించే సాధనం కూడా. అమలులో అనేక లోపాలు ఉన్నప్పటికీ, ఈ చట్టం ప్రజలకు ప్రభుత్వాన్ని జవాబుదారీగా ఉంచడానికి అవసరమైన బలాన్ని ఇచ్చింది.

తెలంగాణలో ప్రస్తుత స్థితి..

తెలంగాణ రాష్ట్రంలో స.హ.చట్టం అమలు status quo ఆశా-నిరాశల రెండు ముఖాలను చూపిస్తోంది. పైగా సమాచార కమిషనర్ల నియామకంలో జరిగిన తీవ్ర జాప్యం వల్ల రాష్ట్రంలో సుమారు 20,000 కేసులు పెండింగ్‌లో పడి ఉండటం గంభీరమైన సమస్య. 2025లో కొత్త కమిషనర్లు నియమితులైన తర్వాత, గత ఐదు నెలల్లో 8,000 కేసులు విచారించబడినప్పటికీ, ఇంకా పెద్ద సంఖ్యలో కేసులు పరిష్కారం కావాల్సి ఉంది. ప్రజలు అడిగిన సమాచారానికి ఏళ్ల తరబడి జాప్యం చేయడం, చట్టం పట్ల ప్రభుత్వాల చిత్తశుద్ధిని ప్రశ్నించే స్థితిని సృష్టిస్తుంది. అయితే రాష్ట్రంలో కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం ఏర్పడిన తర్వాత, ఆలస్యంగానైనా కమిషనర్ల నియామకం జరగడం, పెండింగ్ కేసుల పరిష్కారంపై దృష్టి సారించడం వంటి అంశాలు సానుకూలంగా గమనించబడు తున్నాయి. ఇది ఒక అపేక్షను రేపింది. అమలులో ఎదుర్కొంటున్న ప్రధాన సవాళ్లు ఎన్నో ఉన్నాయి..

ప్రశ్నించడాన్నే తిరస్కరిస్తూ..

చట్టం ప్రధాన ఆత్మే 'ప్రశ్నించడం'. కానీ, 'ఎందుకు', 'ఏమిటి', 'ఎలా' వంటి ప్రశ్నార్థక పదాలు ఉపయోగించిన దరఖాస్తులను అనేక శాఖలు తిరస్కరిస్తున్నాయి. సమాచారం కోసం ప్రశ్నల రూపంలో అడగడం తప్పనిసరి అయిన సందర్భాలు ఉంటాయి. ఆ ప్రశ్నల ద్వారా అభిలషించిన సమాచారాన్ని అర్థం చేసుకుని అందించకుండా, ప్రశ్నించడాన్నే నేరంగా పరిగణించడం చట్ట స్ఫూర్తికి ఘోరమైన విరుద్ధం. ఇక గోప్యత (ప్రైవసీ) పేరుతో సెక్షన్ 8లోని మినహాయింపు నిబంధనలను అతిగా విస్తృత పరిచి, ప్రజా ప్రాముఖ్యత గల సమాచారాన్ని కూడా దాచడం ఒక వ్యాపకంగా మారింది. హైదరాబాద్‌లోని ఎమ్మెల్యేలపై ఉన్న క్రిమినల్ కేసుల వివరాలు అడిగితే, సగానికి పైగా పోలీస్ స్టేషన్లు వ్యక్తిగత గోప్యతకు భంగం వాదనతో తిరస్కరించడం దీనికి నిదర్శనం. ప్రజా ప్రతినిధులపై ఉన్న కేసుల వివరాలు తెలుసుకునే హక్కు ప్రజలకు ఉందని సుప్రీంకోర్టు అనేక సార్లు స్పష్టం చేసినప్పటికీ, అధికార యంత్రాంగం ఖాతరు చేయడం లేదు.

యూజర్ ఫ్రెండ్లీ చేసేదెప్పుడు?

జీవో నెంబర్ 59 కింద కబ్జా చేయబడిన ప్రభుత్వ భూములను క్రమబద్ధీకరించిన వివరాలు ఇవ్వమని అడిగితే, రెవెన్యూ శాఖ అంతటా ఏకకాలంలో నిశ్శబ్దం పాటించడం ఆశ్చర్యాన్ని కలిగిస్తుంది. ‘వెబ్సైట్ బంద్ అయింది’ వంటి విచిత్రమైన వాదనలు ముందుకు వస్తున్నాయి. భూ అక్రమాలు, దుర్వినియోగాలపై మూగ పరదా వేయడానికి యంత్రాంగం ఎలా పనిచేస్తుందో ఇది స్పష్టంగా చూపిస్తుంది. ఇక ఆర్‌టీఐ ఆన్‌లైన్ వ్యవస్థ ప్రారంభించబడినప్పటికీ, అది సక్రమంగా పనిచేయడం లేదు. ముఖ్యమైన శాఖలు ఆన్‌లైన్‌లో లేవు, దరఖాస్తులకు ప్రతిస్పందన లేదు, ఫిర్యాదులు చేసినా స్పందించడం లేదు. ఈ వ్యవస్థను కేంద్ర ప్రభుత్వం యూజర్ ఫ్రెండ్లీ, సమ‌ర్థవంతమైన ఆర్‌టీఐ ఆన్‌లైన్ మాదిరిగా చేయాలి.

దీని వినియోగాన్ని వ్యాపకం చేస్తేనే..

రాష్ట్ర స్థాయి కార్యాలయాలు సమాచారం అడిగిన దరఖాస్తులను తరలించడమే వారి ప్రధాన పనిగా మార్చుకున్నాయి. ఫలితంగా, దరఖాస్తుదారునికి నెలల తరబడి ఉత్తరాల సంచారం మాత్రమే జరుగుతుంది, పూర్తి సమాచారం అందదు. ఇది సమయం, డబ్బు వృధా మాత్రమే కాదు, దరఖాస్తుదారుడికి చట్టం ద్వారా వాగ్దానం చేయబడిన న్యాయాన్ని నిరాకరించడమే. ఇక ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం వంటి సంస్థలు సమాచార దరఖాస్తు‌తో పాటు ఆధార్ లేదా పౌరసత్వ రుజువు అడగడం, చట్టంలో లేని అదనపు భారాన్ని దరఖాస్తుదారులపై పెడు తోంది. స.హ.చట్టం ప్రజల చేతిలోని ఆయుధం. ఈ ఆయుధాన్ని మరింత పదునుగోసి, దాని వినియోగాన్ని వ్యాపకం చేయడమే మన లక్ష్యంగా ఉండాలి. ప్రజలే ఈ హక్కును వినియోగించుకుని, తమ హక్కుల కోసం, పారదర్శక పాలన కోసం నిలదీసుకుంటేనే, ఈ చట్టం యొక్క నిజమైన విజయం సాధ్యమవుతుంది.

(నేడు స.హ చట్టం దినోత్సవం సందర్భంగా)

-ఎం. శ్రీనివాస్

94900 98661