SpaceX: ఎలన్ మస్క్ సామ్రాజ్యం వెనుక ప్రజాధనమా?

దిశ, బిజినెస్ బ్యూరో: ప్రపంచంలోనే తొలి ట్రిలియనీర్‌గా ఎలాన్ మస్క్ చరిత్ర సృష్టించి దూసుకెళ్తున్నారు. కానీ మస్క్ సామ్రాజ్యాన్ని నిర్మించింది కేవలం ప్రతిభ, రిస్క్ తీసుకునే ధైర్యమేనా... లేక పన్ను చెల్లింపుదారుల డబ్బు కూడా అందులో కీలక పాత్ర పోషించిందా? ఎలాన్ మస్క్‌ను సాధారణంగా తన సొంత ప్రతిభ, సాహసోపేత నిర్ణయాలతో ప్రపంచాన్ని మార్చిన వ్యాపారవేత్తగా చూస్తారు. కానీ స్పేస్‌ఎక్స్ ఎదుగుదలను పరిశీలిస్తే మరో కథ కూడా కనిపిస్తుంది. 2006లో పెద్దగా ఆదాయం లేకపోయినా, కంపెనీకి నాసా నుంచి వందల మిలియన్ డాలర్ల కాంట్రాక్టులు లభించాయి. ఆ తర్వాత వచ్చిన బిలియన్ డాలర్ల ఒప్పందాలు కంపెనీని నిలబెట్టాయని మస్క్ స్వయంగా అంగీకరించారు.

గత రెండు దశాబ్దాల్లో మస్క్ కంపెనీలు ప్రభుత్వ కాంట్రాక్టులు, సబ్సిడీలు, రుణాలు, పన్ను రాయితీల రూపంలో పెద్ద ఎత్తున మద్దతు పొందాయని పలు విశ్లేషణలు సూచిస్తున్నాయి. ఇటీవల విమర్శకుల నుంచి వినిపిస్తున్న వాదన ఏమిటంటే, మస్క్ విజయం పూర్తిగా సొంత ప్రతిభ ఫలితం మాత్రమే కాదు, ప్రభుత్వ మద్దతు కూడా అందులో కీలక పాత్ర పోషించింది అని అంటున్నారు.

ప్రభుత్వ నిధులతోనే మస్క్ సామ్రాజ్యం

ప్రపంచంలోనే మొట్టమొదటి ట్రిలియనీర్ అయిన మస్క్ తన సామ్రాజ్యాన్ని ప్రజాధనంతోనే నిర్మించుకున్నారు. స్పేస్‌ఎక్స్ కంపెనీకి ప్రారంభంలో ఎలాంటి గుర్తింపు లేనప్పుడే 2006లో నాసా నుంచి 278 మిలియన్ డాలర్ల(మన కరెన్సీలో రూ. 2,600 కోట్లకు పైగా) నిధులు అందాయి. గత రెండు దశాబ్దాలుగా మస్క్ కంపెనీలు ప్రభుత్వ కాంట్రాక్టులు, రాయితీలు, పన్ను మినహాయింపుల రూపంలో ఏకంగా 38 బిలియన్ డాలర్ల(రూ. 3.58 లక్షల కోట్ల) ప్రజాధనాన్ని పొందాయి. ఇందులో మూడింట రెండు వంతులు కేవలం గత ఐదేళ్లలోనే అందడం విశేషం. ప్రస్తుతం నాసా, అమెరికా స్పేస్ ఫోర్స్ వంటి ప్రభుత్వ విభాగాల నుంచి ఈ కంపెనీకి ఏటా 2 బిలియన్ డాలర్ల నుంచి 4 బిలియన్ డాలర్ల వరకు కాంట్రాక్టులు లభిస్తున్నాయి.

రికార్డు స్థాయి ఐపీఓ.. పెన్షన్ ఫండ్ల ముడి

జూన్ 12న స్పేస్‌ఎక్స్ కంపెనీ షేర్ మార్కెట్లోకి ప్రవేశించి ఏకంగా 75 బిలియన్ డాలర్లను సమీకరించింది. మొదటి రోజే దీని మార్కెట్ విలువ 2.2 ట్రిలియన్ డాలర్లకు చేరింది. ఈ ఐపీఓ విజయవంతమైనప్పటికీ, దీని వెనుక ఒక పెద్ద రిస్క్ దాగి ఉంది. అమెరికాలోని సాధారణ ఉద్యోగుల పదవీ విరమణ పొదుపు, పెన్షన్ ఖాతాల్లోని నిధులు ఇప్పుడు ఈ కంపెనీ మార్కెట్ విలువతో ముడిపడి ఉన్నాయి. ఒకవేళ భవిష్యత్తులో ఈ స్టాక్ పడిపోతే సాధారణ ప్రజల సొమ్ము రిస్క్‌లో పడుతుంది. ఈ కారణంగానే డానిష్ పెన్షన్ ఫండ్ వంటి అంతర్జాతీయ సంస్థలు స్పేస్‌ఎక్స్‌ను బ్లాక్‌లిస్ట్‌లో పెట్టాయి. పైగా, ఈ కంపెనీలో ప్రజా పెట్టుబడులు ఉన్నప్పటికీ, మస్క్‌కు చెందిన క్లాస్-బీ షేర్లకు 10 రెట్లు ఎక్కువ ఓటింగ్ అధికారం ఉండటం వల్ల కంపెనీపై ఆయనకు మాత్రమే పూర్తి పట్టు ఉంటుంది.

'డోజ్' రాజకీయం

స్పేస్‌ఎక్స్ మార్కెట్ విలువ వాస్తవం కంటే చాలా ఎక్కువగా పెంచి చూపించారనే విమర్శలు ఉన్నాయి. ఈ కంపెనీ ధర-అమ్మకాల నిష్పత్తి (ప్రైస్-టూ-సేల్స్ రేషియో) 130గా ఉంది. అంటే కంపెనీ ప్రస్తుత మార్కెట్ విలువకు సమానమైన ఆదాయం రావడానికి 130 ఏళ్లు పడుతుందని న్యూయార్క్ టైమ్స్ పేర్కొంది. ఇది టెక్ దిగ్గజాలైన ఎన్విడియా కంటే 21 రెట్లు, మైక్రోసాఫ్ట్‌ కంటే 12 రెట్లు, యాపిల్‌ కంటే 7 రెట్లు ఎక్కువ. మార్నింగ్‌స్టార్ విశ్లేషకుల ప్రకారం స్పేస్‌ఎక్స్ అసలు విలువ 780 బిలియన్ డాలర్లు(రూ. 73.54 లక్షల కోట్లు) మాత్రమే, అంటే ప్రస్తుత ధరలో సగం కంటే తక్కువ. మాజీ కార్మిక శాఖ కార్యదర్శి రాబర్ట్ రీచ్ దీన్ని ప్రపంచంలోనే 'అతిపెద్ద పాంజీ స్కీమ్'గా అభివర్ణించారు. దీనికి తోడు, మస్క్ ప్రభుత్వ నియంత్రణలను అడ్డుకోవడానికి ట్రంప్ ప్రభుత్వంలో 'డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ గవర్నమెంట్ ఎఫిషియెన్సీ' (డోజ్) బాధ్యతలు చేపట్టి, పన్నులు వసూలు చేసే ఐఆర్ఎస్ (ఐఆర్ఎస్) వ్యవస్థను 25 శాతానికి కుదించారు. దీనివల్ల స్పేస్‌ఎక్స్ కంపెనీకి 1.9 బిలియన్ డాలర్ల(రూ. 18 వేల కోట్ల) పన్ను మినహాయింపులపై ఆడిట్ విచారణ జరగకుండా రక్షణ లభించింది. తన పని ముగియగానే మస్క్ కేవలం ఐదు నెలల్లోనే ఆ పదవి నుంచి తప్పుకున్నారు.

అమెరికా ఆర్థిక వ్యవస్థకు హెచ్చరిక

స్పేస్‌ఎక్స్ ఎదుగుదల అనేది అమెరికా ఆర్థిక వ్యవస్థలోనే ఒక ప్రమాదకరమైన మలుపునకు సంకేతమని విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు. ప్రస్తుతం అమెరికాలోని మధ్యతరగతి ఆదాయాలు పెరగడం లేదు, పేదరికం, అసమానతలు తీవ్రమవుతున్నాయి. మరోవైపు ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (ఏఐ) వల్ల ఉద్యోగాలు కోల్పోయే ప్రమాదం పొంచి ఉంది. ఏఐ డేటా సెంటర్లు స్థానిక పర్యావరణాన్ని, వనరులను కబళిస్తున్నా, స్థానిక ప్రజలకు ఎలాంటి లాభం చేకూరడం లేదు. సరిగ్గా ఇలాంటి పరిస్థితుల్లోనే, సామాన్య పన్ను చెల్లింపుదారుల సొమ్ముతో వ్యాపారం చేస్తూ లాభాలను మాత్రం ప్రైవేట్ వ్యక్తులు పొందుతున్నారు. స్పేస్‌ఎక్స్ ఐపీఓ అనేది దోపిడీ విధానానికి ఒక మచ్చుతునక అని, దీనికి సంబంధించిన అసలు మూల్యాన్ని సమాజంలో ఆర్థికంగా వెనుకబడిన వారే చెల్లించాల్సి వస్తోందని విశ్లేషకులు విమర్శిస్తున్నారు.