చైనా నిర్మిస్తోన్న బ్రహ్మపుత్ర మెగా డ్యామ్ భారత్ పై ఎలాంటి ప్రభావాన్ని చూపుతుంది? నిపుణులు ఏం చెప్తున్నారు?
పర్యావరణ సమస్యలకు మించి, ఆనకట్ట భౌగోళిక రాజకీయ బరువును కూడా కలిగి ఉంటుంది. "హిమాలయాలలో చైనా మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి చుక్కలను మీరు అనుసంధానిస్తే.. టిబెట్ వెంట చైనా భారతదేశానికి..
దిశ, వెబ్డెస్క్: డ్రాగన్ కంట్రీ అయిన చైనా.. తన అతిపెద్ద, అత్యంత వివాదాస్పదమైన మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్టుల్లో ఒకటైన యార్లుంగ్ త్సాంగ్పోనదిపై విస్తారమైన జలవిద్యుత్ వ్యవస్థను నిర్మిస్తోంది. సాధారణంగా ఇలాంటి నిర్మాణాలు చేపట్టినపుడు పక్క రాష్ట్రాలకు లేదా దేశాలకు కలిగే లాభనష్టాలను అంచనా వేస్తారు. చైనా నిర్మిస్తున్న జలవిద్యుత్ వ్యవస్థ.. భారతదేశం, పొరుగు దేశాలకు, ముఖ్యంగా బ్రహ్మపుత్ర బేసిన్ వెంబడి ఉన్న సమాజాలు, పర్యావరణ వ్యవస్థలకు చాలా దూర పరిణామాలను కలిగిస్తుందని నిపుణులు అంచనా వేశారు.
యార్లుంగ్ త్సాంగ్పో టిబెట్ నుండి ప్రవహించి భారతదేశంలోకి బ్రహ్మపుత్రగా ప్రవేశిస్తుంది. ఇది వ్యవసాయం, చేపలు పట్టడం, రోజువారీ నీటి అవసరాల కోసం దానిపై ఆధారపడిన లక్షలాది మందికి జీవనాడిగా ఉంది. CNN ప్రకారం .. ఎగువన పెద్ద ఎత్తున జోక్యం చేసుకోవడం వల్ల నది సహజ లయలను ఇంకా అర్థం కాని విధంగా మార్చవచ్చని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు. నివేదిక ప్రకారం.. $168 బిలియన్ డాలర్ల విలువైన ఈ ప్రాజెక్ట్ జల విద్యుత్తును ఉత్పత్తి చేయడానికి నాటకీయంగా 2,000 మీటర్ల ఎత్తు తగ్గుదలను ఉపయోగించుకుంటుంది. వాతావరణ అనుకూల స్వచ్ఛమైన శక్తి వనరుగా బీజింగ్ ఈ వ్యవస్థను ప్రోత్సహిస్తుండగా, ఇది స్థానిక నివాసితుల పూర్వీకుల ఇళ్లకు అంతరాయం కలిగించవచ్చని, పర్యావరణ వ్యవస్థను కూడా అసమతుల్యతలోకి నెట్టవచ్చని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు.
ఈ ప్రాజెక్ట్ సాంకేతికంగా సంక్లిష్టంగా ఉంటుందని, సొరంగాల ద్వారా అనుసంధానించబడిన ఆనకట్టలు, జలాశయాలు , భూగర్భ విద్యుత్ కేంద్రాల నెట్వర్క్ను కలిగి ఉంటుందని భావిస్తున్నారు. వాషింగ్టన్లోని స్టిమ్సన్ సెంటర్లోని ఎనర్జీ, వాటర్ అండ్ సస్టైనబిలిటీ ప్రోగ్రామ్ డైరెక్టర్ బ్రియాన్ ఐలర్ దీనిని "గ్రహం ఇప్పటివరకు చూడని అత్యంత అధునాతనమైనది" అని అభివర్ణించారు. అలాగే ఇది అత్యంత ప్రమాదకరమైనది కూడా అని తెలిపారు.
కానీ.. చైనా విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ అటువంటి ఆందోళనలను తిప్పికొట్టింది. జలవిద్యుత్ ప్రణాళిక "దశాబ్దాల తరబడి లోతైన పరిశోధన" చేయబడిందని, అధికారులు "దిగువ ప్రాంతాలను ప్రతికూలంగా ప్రభావితం చేయకుండా చూసుకోవడానికి ఇంజనీరింగ్ భద్రత పర్యావరణ పరిరక్షణ కోసం సమగ్ర చర్యలు అమలు చేశారని" పేర్కొంది.
అయితే, భారతదేశానికి, ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉంటుంది. బ్రహ్మపుత్ర ఎగువ ప్రాంతాలలో నీటి ప్రవాహాన్ని తారుమారు చేయడం వల్ల అవక్షేప కదలిక, చేపల వలస, కాలానుగుణ వరదల నమూనాలను ప్రభావితం చేయవచ్చు. ఇవన్నీ వ్యవసాయం , దిగువన ఉన్న జీవవైవిధ్యానికి కీలకమైనవి. బ్రహ్మపుత్ర నదికి భారతదేశంలోని రుతుపవనాల వర్షాలు , ఉపనదుల నుండి ఎక్కువ నీరు లభిస్తున్నప్పటికీ.. ఎగువన మార్పులు కూడా నది సహజ నాడిని దెబ్బతీస్తాయని నిపుణులు అంటున్నారు.
పర్యావరణ సమస్యలకు మించి, ఆనకట్ట భౌగోళిక రాజకీయ బరువును కూడా కలిగి ఉంటుంది. "హిమాలయాలలో చైనా మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి చుక్కలను మీరు అనుసంధానిస్తే.. టిబెట్ వెంట చైనా భారతదేశానికి సరిహద్దుగా ఉన్న ప్రాంతాలలో అవి వ్యూహాత్మకంగా ఉంచినట్లు కనిపిస్తాయి" అని న్యూఢిల్లీలోని ఆసియా సొసైటీ పాలసీ ఇన్స్టిట్యూట్ అసిస్టెంట్ డైరెక్టర్ రిషి గుప్తా అన్నారు. "టిబెట్, దాని సరిహద్దుల వంటి కీలకమైన ప్రాంతాలపై నియంత్రణను ఏకీకృతం చేయడానికి దాని సహజ వనరులను ఉపయోగించుకోవాలనే చైనా విస్తృత లక్ష్యంతో ఈ ప్రాజెక్ట్ సరిపోతుంద"ని ఆయన అన్నారు.
యార్లుంగ్ త్సాంగ్పో ప్రాంతం పర్యావరణపరంగా సున్నితమైనది, జాతీయ స్థాయి ప్రకృతి నిల్వలతో చుట్టుముట్టబడి ఉంటుంది. అక్కడ బెంగాల్ పులులు, మేఘాల చిరుతలు, నల్ల ఎలుగుబంట్లు. ఎర్ర పాండాలు వంటి అంతరించిపోతున్న జాతులకు నిలయం. అటువంటి పెళుసైన భూభాగంలో పెద్ద మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్టుల గురించి శాస్త్రవేత్తలు మరియు హక్కుల సంఘాలు చాలా కాలంగా సందేహాన్ని వ్యక్తం చేస్తున్నాయి. ఇక్కడ మానవ నష్టం నివారించడం అనేది మరో పరిష్కారం కానీ సమస్యగా కనిపిస్తుంది. ఎందుకంటే.. జలవిద్యుత్ వ్యవస్థ నిర్మించబడే కౌంటీలలో పదివేల మంది ప్రజలు నివసిస్తున్నారు. వీరిలో చైనాలోని అతి చిన్న అధికారికంగా గుర్తించబడిన జాతి మైనారిటీలలోని మోన్పా , లోబా వంటి స్వదేశీ సమాజాలు కూడా ఉన్నాయి. ఈ ప్రాజెక్టు ఆ ప్రాంత మనుగడకు ముప్పు కలిగిస్తుందని మరియు దీనిని "వాటర్ బాంబు"గా ఉపయోగించవచ్చని అరుణాచల్ ప్రదేశ్కు చెందిన ఒక ఉన్నతాధికారి జూలైలో హెచ్చరించారు. "చైనాను నమ్మలేము. వారు ఎప్పుడు ఏమి చేస్తారో ఎవరికీ తెలియదు" అని ఖండు ప్రెస్ ట్రస్ట్ ఆఫ్ ఇండియాతో మాట్లాడుతూ అన్నారు. నీటిని విడుదల చేయడం లేదా నిలిపివేయడం వల్ల రాష్ట్రంలోని విస్తారమైన ప్రాంతాలు వరదలకు గురవుతాయి లేదా ఎండిపోతాయి అని హెచ్చరించారు.
మరో అంతర్జాతీయ జలమార్గమైన మెకాంగ్ నదిని చైనా నిర్వహించడం అనుమానాలను మరింత తీవ్రతరం చేసింది. మెకాంగ్పై చైనా ఆనకట్టల నిర్వాహకులు విద్యుత్ ఉత్పత్తిని పెంచడానికి నీటి ప్రవాహాన్ని నియంత్రించడం ద్వారా వియత్నాం వంటి దిగువ దేశాలలో కరువు పరిస్థితులకు దోహదపడుతున్నారని ఆరోపించారు. ఈ ఆరోపణను బీజింగ్ ఖండించింది. రెండు దేశాలు మెగా-డ్యామ్ వ్యవస్థ యొక్క మొత్తం రూపకల్పనపై కలిసి పనిచేయగలిగితే.. కొంత ప్రమాదాన్ని నివారించవచ్చని నిపుణులు సూచిస్తున్నారు.
