కోర్టులకు సమ్మర్ హాలిడేస్ ఎందుకు? మిగతా ప్రభుత్వ, ప్రైవేటు సంస్థలకు ఇవి ఎందుకు ఉండవు?

దిశ, వెబ్‌డెస్క్: భారతదేశంలో కోర్టులకు సమ్మర్ హాలిడేస్ (court summer holidays) ఉండటం వెనుక చారిత్రక, పరిపాలనా కారణాలు ఉన్నాయి. స్కూళ్లు, కాలేజీలు మినహా ఇతర ప్రభుత్వ లేదా ప్రైవేట్ విభాగాలలో సాధారణంగా ఇలాంటి దీర్ఘకాల సెలవులు ఉండవు. కానీ.. కోర్టులకు ఈ సెలవులు ఉండటం వెనుక కొన్ని నిర్దిష్ట కారణాలు ఉన్నాయి.

1. చారిత్రక నేపథ్యం

సమ్మర్ హాలిడేస్ సంప్రదాయం భారతదేశంలో బ్రిటిష్ కాలంలో ప్రారంభమైంది. 19వ శతాబ్దంలో, బ్రిటిష్ న్యాయమూర్తులు భారతదేశంలోని వేసవి వేడిని తట్టుకోలేక, ఇంగ్లండ్‌కు తిరిగి వెళ్లేవారు. ఈ ప్రయాణం ఓడల ద్వారా జరిగేది, ఇందుకు ఒక నెల వెళ్లడానికి, ఒక నెల ఇంగ్లండ్‌లో గడపడానికి, మరొక నెల తిరిగి రావడానికి పట్టేది. దీంతో సుమారు మూడు నెలల వేసవి సెలవులు అవసరమయ్యాయి. స్వాతంత్ర్యం తర్వాత ఈ సంప్రదాయం కొనసాగింది. అయితే కాలక్రమేణా సెలవుల వ్యవధి తగ్గించబడింది. ఉదాహరణకు 2013లో సుప్రీం కోర్టు సమ్మర్ వెకేషన్‌ను 10 వారాల నుండి 7 వారాలకు తగ్గించింది.

2. న్యాయమూర్తుల పనిభారం, మానసిక ఒత్తిడి

పనిభారం: న్యాయమూర్తులు రోజూ 80-90 కేసులను విచారిస్తారు. ఇది అత్యంత మానసిక ఒత్తిడిని కలిగిస్తుంది. క్లిష్టమైన చట్టపరమైన సమస్యలను పరిష్కరించడం, తీర్పులు రాయడం, విచారణలు నిర్వహించడం వంటివి చాలా సమయం, శ్రమ తీసుకుంటాయి. సెలవులు న్యాయమూర్తులకు ఈ ఒత్తిడి నుండి విశ్రాంతి తీసుకునే అవకాశం ఇస్తాయి.

అలాగే.. సుప్రీం కోర్టు న్యాయమూర్తులు సెలవు సమయంలో కూడా తీర్పులు రాయడం, పరిశోధన చేయడం వంటి పనులను కొనసాగిస్తారని పేర్కొన్నారు. 2022 జులైలో సమ్మర్ వెకేషన్ తర్వాత సుప్రీం కోర్టు తిరిగి తెరిచిన మొదటి రోజున 44 తీర్పులను వెలువరించింది. ఇది సెలవు సమయంలో కూడా పని జరుగుతుందని చూపించేందుకు ఉదాహరణ.

3. వెకేషన్ బెంచ్‌లు

సమ్మర్ వెకేషన్ సమయంలో కోర్టులు పూర్తిగా మూసివేయబడవు. సుప్రీం కోర్టు, హైకోర్టులలో "వెకేషన్ బెంచ్‌లు" ఏర్పాటు చేయబడతాయి. ఇవి అత్యవసర కేసులను (బెయిల్, ఎవిక్షన్ వంటివి) విచారిస్తాయి. ఈ బెంచ్‌లు సాధారణంగా రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ న్యాయమూర్తులతో ఉంటాయి. వారానికి 5 రోజులు పనిచేస్తాయి. ఉదాహరణకు 2015లో నేషనల్ జుడీషియల్ అపాయింట్‌మెంట్స్ కమిషన్ (NJAC)కు సంబంధించిన కేసును, 2017లో ట్రిపుల్ తలాక్ కేసును సమ్మర్ వెకేషన్ సమయంలో విచారించారు.

4. ఇతర విభాగాలతో పోలిక

ప్రభుత్వ విభాగాలు: ఐటి, రైల్వే, కస్టమ్స్ వంటి ప్రభుత్వ విభాగాలు సాధారణంగా ఏడాది పొడుగునా పనిచేస్తాయి. కానీ అవి నిరంతర సేవలను అందించేందుకు రూపొందించబడ్డాయి. ఉదాహరణకు రైల్వే లేదా ఆసుపత్రులు ఆగిపోతే ప్రజలకు తీవ్ర ఇబ్బంది కలుగుతుంది. కానీ కోర్టులు నిర్దిష్ట కేసులను విచారించే సంస్థలు, ఇందులో అత్యవసర కేసుల కోసం వెకేషన్ బెంచ్‌లు ఉంటాయి.

ప్రైవేట్ సంస్థల విషయానికొస్తే.. సాధారణంగా 10-25 రోజుల వార్షిక సెలవులు ఉంటాయి. కానీ దీర్ఘకాల సమ్మర్ హాలిడేస్ ఉండవు. ఇది కంపెనీలు ఉత్పాదకత, లాభాలపై దృష్టి పెట్టడం వల్ల జరుగుతుంది. అయితే న్యాయవ్యవస్థలో పనిచేసే విధానం భిన్నంగా ఉంటుంది. ఇక్కడ మానసిక ఒత్తిడి, కేసుల సంక్లిష్టత ఎక్కువగా ఉంటాయి.

5. విమర్శలు మరియు సంస్కరణలు

విమర్శలు: భారతదేశంలో 3 కోట్లకు పైగా కేసులు పెండింగ్‌లో ఉన్నాయి. ఇందులో సమ్మర్ వెకేషన్‌లు ఒక కారణంగా విమర్శించబడుతున్నాయి. 2000లో జస్టిస్ మలిమత్ కమిటీ, 2009లో లా కమిషన్ రిపోర్ట్ (230వ నివేదిక) వెకేషన్ రోజులను 10-15 రోజులు తగ్గించాలని, కోర్టు పని గంటలను అర గంట పొడిగించాలని సూచించాయి.

సంస్కరణలు: 2024లో, సుప్రీం కోర్టు "సమ్మర్ వెకేషన్" అనే పదాన్ని "పాక్షిక పని రోజులు" (partial working days)గా మార్చింది. ఈ సమయంలో కోర్టు పూర్తిగా మూసివేయబడదని, వెకేషన్ బెంచ్‌లు పనిచేస్తాయని స్పష్టం చేసింది. ఈ మార్పు 2025 నుండి అమలులోకి వస్తుంది.

ప్రతిపాదనలు: కొందరు న్యాయమూర్తులు విడివిడిగా సెలవులు తీసుకునే విధానాన్ని (rotational leave) అనుసరించాలని సూచిస్తున్నారు. తద్వారా కోర్టు ఏడాది పొడవునా పనిచేస్తుంది. ఉదాహరణకు.. బొంబాయి హైకోర్టు మాజీ న్యాయమూర్తి వి.జి. పాల్శికర్, 60 మంది న్యాయమూర్తులలో 15 మంది సెలవులో ఉంటే, మిగిలిన 45 మంది పనిచేయవచ్చని ప్రతిపాదించారు.

6. ఇతర దేశాలతో పోలిక

భారత సుప్రీం కోర్టు సంవత్సరానికి సుమారు 200 రోజులు పనిచేస్తుంది. ఇది అమెరికా సుప్రీం కోర్టు (80 రోజులు), ఆస్ట్రేలియా సుప్రీం కోర్టు (100 రోజులు), సింగపూర్ సుప్రీం కోర్టు (145 రోజులు)తో పోలిస్తే ఎక్కువ. అయినప్పటికీ.. భారత కోర్టులు రోజూ ఎక్కువ కేసులను విచారిస్తాయి. ఇది వెకేషన్ అవసరాన్ని పెంచుతుంది.

యూకే సుప్రీం కోర్టు కూడా ఇంచుమించుగా భారతదేశంతో సమానంగా 189 రోజులు పనిచేస్తుంది. కానీ వారి వెకేషన్ రోజులు భిన్నంగా నిర్వహించబడతాయి.

7. సమస్యలు మరియు సవాళ్లు

పెండింగ్ కేసుల సంఖ్య ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల సమ్మర్ వెకేషన్‌లపై విమర్శలు ఉన్నాయి. అయితే, న్యాయమూర్తుల కొరత, నియామకాల ఆలస్యం, ప్రభుత్వ సంస్థలు సకాలంలో అప్పీళ్లు దాఖలు చేయకపోవడం కూడా పెండింగ్ కేసులకు ప్రధాన కారణాలు. సామాన్య ప్రజలకు కోర్టు సెలవులు "విశ్రాంతి"గా కనిపిస్తాయి. కానీ న్యాయమూర్తులు సెలవు సమయంలో కూడా పనిచేస్తారనే విషయం తెలియకపోవచ్చు.

సమ్మర్ హాలిడేస్ సంప్రదాయం బ్రిటిష్ కాలం నుండి వచ్చినప్పటికీ, ఇది న్యాయమూర్తుల ఒత్తిడిని తగ్గించడానికి, తీర్పుల రచనకు సమయం కేటాయించడానికి ఉపయోగపడుతుంది. అయితే, పెండింగ్ కేసుల సంఖ్య, సామాజిక విమర్శల కారణంగా, ఈ వెకేషన్ వ్యవస్థను సంస్కరించాలనే డిమాండ్ ఉంది. వెకేషన్ బెంచ్‌లు, పాక్షిక పని రోజులు, రొటేషనల్ లీవ్ వంటి ప్రతిపాదనలు ఈ సమస్యను పరిష్కరించే దిశగా అడుగులు వేస్తున్నాయి. భవిష్యత్తులో న్యాయమూర్తుల నియామకాలు, కేసు నిర్వహణ సామర్థ్యం మెరుగుపడితే సమ్మర్ వెకేషన్‌ల ప్రభావం తగ్గవచ్చు.