Medaram Special : వెదురు బుట్టల ప్రత్యేకత.. భక్తుల ఆచారాలు

మేడారం దేవతలు విగ్రహ రూపంలో ఉండరు. వారిని ‘వెదురు బుట్టల్లో’ ఉంచి పూజిస్తారు. దీని వెనుక అత్యంత పవిత్రమైన గిరిజన ఆచారం ఉంది. గిరిజన సంప్రదాయంలో వెదురును ‘వన లక్ష్మి’గా భావిస్తారు. సమ్మక్క, సారలమ్మల చిహ్నాలైన కుంకుమ భరిణెలను, పసుపు కొమ్ములను ఈ వెదురు బుట్టల్లోనే భద్రపరుస్తారు. ఈ వెదురు బుట్టలను ‘సిద్దలు’ అని కూడా అంటారు. వీటిని ప్రత్యేకంగా కోయ గిరిజనులు మాత్రమే అల్లుతారు. జాతర ముగిసిన తర్వాత దేవతలను తిరిగి అడవిలోకి తీసుకెళ్లేటప్పుడు, ఈ బుట్టల్లోనే ఉంచి అత్యంత రహస్యంగా తీసుకువెళ్తారు. ఈ బుట్టలను మోసే హక్కు కేవలం ఆయా వంశస్థులైన పూజారులకు (వడ్డెలకు) మాత్రమే ఉంటుంది. జాతర ముగిశాక ఈ బుట్టలను ఒక పవిత్రమైన చెట్టుపై లేదా గుహలో భద్రపరుస్తారని చెబుతారు.

మరికొన్ని ప్రత్యేక ఆచారాలు

నిలువు దోపిడీ: భక్తులు తమ ఒంటిపై ఉన్న నగలను తీసి అమ్మవారికి మొక్కుగా ఇస్తారు. అయితే, నిజమైన నిలువు దోపిడీ అంటే.. భక్తులు తమ అహాన్ని, తప్పులను అమ్మవారి ముందు వదిలేసి, స్వచ్ఛమైన మనసుతో వెళ్లడం.

పసుపు నీళ్ల కుండలు: గిరిజన మహిళలు నెత్తిన పసుపు నీళ్ల కుండలు పెట్టుకుని, వేపాకులతో అమ్మవారికి స్వాగతం పలుకుతారు. ఇది ప్రకృతిని ఆరాధించే పద్ధతి.

తల్లి వస్తుందంటేనే..: సమ్మక్క తల్లి గద్దెపైకి వచ్చినప్పుడు వచ్చే ఆ గాలి ఎంత శక్తివంతంగా ఉంటుందంటే, అక్కడ ఉన్న వేలాది మంది భక్తులకు ఒక్కసారిగా ఒళ్లు పులకరిస్తుంది. అందుకే ఆ సమయంలో భక్తులు సమ్మక్క-సారలమ్మ నాయకో, సమ్మక్క తల్లీ శరణు శరణు అనే నినాదాలతో మేడారం అడవిని ప్రతిధ్వనింపజేస్తారు.

గిరిజన సంస్కృతి..

మేడారం జాతరలో కొమ్ము బూరలు, డోలు-దబ్బాల శబ్దం వినబడగానే భక్తుల్లో ఒక రకమైన ఆధ్యాత్మిక ఆవేశం, పూనకం మొదలవుతుంది. ఈ వాయిద్యాలు కేవలం సంగీతం కోసం కాదు, ఇవి గిరిజన సంస్కృతికి, యుద్ధ సంప్రదాయానికి మరియు దేవతల ఆగమనానికి సంకేతాలు.

కొమ్ము బూరలు

గిరిజన సంస్కృతిలో కొమ్ము బూర అత్యంత పవిత్రమైన వాయిద్యం. దీనిని అడవి ఎద్దుల (ఎనుబోతుల) కొమ్ములతో తయారుచేస్తారు. సమ్మక్క, సారలమ్మలు గద్దెలపైకి వచ్చేటప్పుడు పూజారుల వెంట ఈ కొమ్ము బూరలు ఊదుతూ వస్తారు. ఈ శబ్దం వినబడితే ‘అమ్మవారు వస్తున్నారు’ అని అర్థం. పూర్వం యుద్ధ సమయంలో సైనికులను అప్రమత్తం చేయడానికి, శత్రువుల రాకను తెలపడానికి ఈ కొమ్ములను ఊదేవారు. సమ్మక్క యుద్ధం చేసిన వీరవనిత కాబట్టి, ఆమెను వీరత్వంతో ఆహ్వానించడానికి దీనిని ఉపయోగిస్తారు. దీని శబ్దం అడవిలోని జంతువుల అరుపులను పోలి ఉండి, ప్రకృతిలో కలిసిపోయేలా ఉంటుంది.

డోలు - దబ్బాలు

మేడారం జాతరలో వినిపించే అతిపెద్ద శబ్దం డోలు మరియు దబ్బాలదే. ఇవి లేకుండా జాతర పూర్తవ్వదు. డోలును వెదురు, జంతు చర్మంతో తయారు చేస్తారు. ‘దబ్బాలు’ అంటే చిన్నపాటి డప్పులు. వీటిని కర్రలతో కొడుతున్నప్పుడు వచ్చే శబ్దం భక్తుల గుండె చప్పుడులా మారుతుంది. ఈ వాయిద్యాల శబ్దం ఒక నిర్దిష్టమైన లయలో ఉంటుంది. ఈ శబ్దం వినగానే భక్తులు, ముఖ్యంగా శివసత్తులు పూనకంతో ఊగిపోతారు. దీన్నే ‘దేవత పూనకం’ అని అంటారు. ఈ డోలు శబ్దం చుట్టుపక్కల ఉన్న మైళ్ల దూరంలోని గిరిజన గ్రామాలకు చేరుతుంది. అది జాతర ఉధృతంగా జరుగుతోందనే సమాచారాన్ని అందిస్తుంది.

‘డప్పుల హొయలు’.. ప్రత్యేక ఆచారం

పూజారులు దేవతలను తీసుకువచ్చేటప్పుడు, డప్పులు వాయించే వారు విచిత్రమైన రీతిలో నృత్యం చేస్తారు. వారు గాలిలోకి ఎగురుతూ, కింద పడుతూ, యుద్ధ విన్యాసాలు చేస్తూ డప్పులు వాయిస్తారు. ఈ నృత్యం దేవతలకు వినోదాన్ని, గౌరవాన్ని అందిస్తుందని గిరిజనుల నమ్మకం.

ఆధ్యాత్మిక రహస్యం

గిరిజన పూజారుల నమ్మకం ప్రకారం, ఈ వాయిద్యాల శబ్దం వల్ల జాతరలో ఎలాంటి ఆటంకాలు కలగకుండా ఈ వాయిద్యాలు రక్షణ ఇస్తాయని నమ్ముతారు. ఈ శబ్దానికి దేవతలు ముగ్ధులై భక్తులకు దర్శనమిస్తారని భావిస్తారు. కులమతాలకు అతీతంగా అందరినీ ఒకే తాటిపైకి తెచ్చే శక్తి ఈ వాయిద్యాల శబ్దానికి ఉంది.